Yakakent’te kıyı ile orman nasıl bir arada okunur?

Yakakent’in yerel kimliği yalnız bir sahil görüntüsünden oluşmaz. Karadeniz kıyısı, güneydeki dağ çevresi, akarsular ve orman alanları aynı ilçe coğrafyasında bir araya gelir. Bu yüzden “denizle ormanın buluştuğu yer” ifadesini somutlaştırmak için hangi kıyıdan, hangi orman çevresinden ve hangi yerleşim bölümünden söz edildiğini bilmek gerekir. Yakakent’in resmî tanıtımı bu ayrımları kuracak yer adları sunar.

Görsel: Yakakent kıyısında denizle yükselen kıyı yamacının görünümü. Kaynak: Yakakent – panoramio (2).jpg; üretici: sami yılmaz; lisans: CC BY 3.0. Atıf bildirimi: sami yılmaz. Kaynak bildirimi: https://web.archive.org/web/20161103023656/http://www.panoramio.com/photo/128545401.

Samsun ile Sinop arasında bir kıyı komşuluğu

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ilçenin doğusunda Alaçam’ı, batısında Gerze’yi, kuzeyinde Karadeniz’i ve güneyinde Canik Dağları’nı belirtir. Bu dört yön, Yakakent’i yalnız Samsun merkezinin uzağında bir nokta olarak görmek yerine komşuluklarıyla tanımaya yardımcı olur. İlçenin kıyı konumu kadar iç kesimle kurduğu ilişki de böylece görünür hâle gelir.

Yakakent adıyla eski Gümenez adı da aynı tarih anlatısında yer alır. Resmî açıklama belediye teşkilatının 1963’te kurulmasını ve ad değişikliğini bu döneme bağlar. İlçe statüsü ise daha sonraki bir idari aşamadır. Bir yer adının değişmesiyle bütün yerleşimin o tarihte ilk kez ortaya çıkması aynı şey değildir; bu ayrım eski kayıtlar araştırılırken önemlidir.

Kıyının arkasında yükselen çevre

Merkezden çekilmiş bir sahil fotoğrafı, bütün ilçe alanının aynı düzeyde olduğu izlenimini verebilir. Oysa resmî tanıtım güneyde Canik Dağları’nı ve Köse Osman Tepesi, Sivri Tepe, Kaşbaşı Tepesi gibi yerel yükseltileri sayar. Bu adlar, kıyı çizgisinin arkasında farklı bir arazi çevresi bulunduğunu gösterir. Merkezin görünüşü bütün idari alanın özeti değildir.

Yakakent Çayı ile Celevit Çayı da resmî coğrafi açıklamada yer alan akarsulardır. Böylece ilçedeki su varlığı yalnız Karadeniz’den ibaret kalmaz. Deniz, akarsu ve içerideki yükseltiler birlikte ele alındığında kıyıya açılan yerel çevre daha anlaşılır olur. Her akarsuyun tam güzergâhı ise ayrıntılı haritayla ayrıca incelenmelidir.

Çamgölü çevresinde somutlaşan orman ilişkisi

Çamgölü, ilçe merkezinin dışında Samsun–Sinop yolu üzerinde bulunan bir çevre olarak tanıtılır. İl müdürlüğü burada çam ağaçlarıyla denizin yakınlığını vurgular ve alanın geçmişte Orman İşletme Müdürlüğünce mesire amacıyla düzenlendiğini aktarır. Bu, genel “ormanlı kıyı” tarifini belirli bir yer adı ve kullanım geçmişiyle somutlaştırır.

İlçenin genel orman tanıtımında çam, meşe, kayın ve köknar gibi ağaçlar sayılır; defne alanlarından da söz edilir. Ancak genel ilçe listesindeki her türü Çamgölü’nde görülen her ağaçla eşleştirmek doğru olmaz. Tür çeşitliliği ilçe ölçeğinde, belirli görüntüdeki ağaçlar ise noktasal ölçekte bilgi verir. Bu iki kapsam korunmalıdır.

Yakakent tanıtımında Kayalıköy çevresindeki Kunduz, diğer adıyla Balık Gölü de anılır. Bu yer adı, ilçenin doğa anlatısında kıyı ile orman dışında başka su çevrelerinin de bulunduğunu gösterir.

Kumsal ve diğer kıyı biçimleri

Resmî kaynak Yakakent kıyılarının bazı bölümlerde farklı eğim özellikleri gösterdiğini belirtir. Kozköy çevresini ise kumsal ve plaj niteliğiyle ayrı tanıtır. Dolayısıyla ilçenin bütün kıyısını tek biçimli bir sahil bandı gibi anlatmak yeterli değildir. Çamgölü’nün orman ilişkisiyle Kozköy’ün kumsal vurgusu aynı yerel anlatının farklı parçalarıdır.

Yüzme, kamp veya orman gezisi farklı kullanım koşullarına bağlıdır. Kozköy kumsalıyla Çamgölü’nün ağaçlık çevresi için güncel yerel yönlendirmeler ayrı ayrı önem taşır. Coğrafi tanım ile kullanım kararı birbirinden ayrılır. Fotoğrafta sakin görünen su, güvenli deniz koşulunun belgesi değildir; eski mesire bilgisi de bugünkü bütün kullanım kurallarını açıklamaz.

Yakakent’i anlamlı biçimde tanımak için kıyı, merkez ve güneydeki çevreyi ayrı düşünüp yeniden bir araya getirmek gerekir. Alaçam–Gerze komşuluğu, Canik Dağları, iki akarsu, Çamgölü ve Kozköy bu okumanın somut başlıklarıdır. Böyle kurulan bir anlatı, ilçeyi yalnız manzara övgüsüyle değil, denizle kara arasındaki kendine özgü ilişkilerle tanıtır.